شما اینجا هستید
اخبار » دکتر جعفر مهراد

یادواره بزرگان ۳۲/ دکتر جعفر مهراد/ دکتر محمد حسن‌زاده (عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس)

 دکتر جعفر مهراد
دکتر جعفر مهراد را باید اسطوره ای تمام نشدنی در تاریخ علم ایران قلمداد کرد. انجام طیف وسیعی از کارهای موفقیت آمیز مانند راه اندازی دانشکده، رشته، نشریه، پایگاه بین المللی استنادی و ده ها اقدام ملی و کم نظیر دیگر در کنار انجام فعالیت های آموزشی و پژوهشی به وسیله یک عضو هیات علمی دانشگاه در طول فعالیت حرفه ای از کمتر کسی ساخته است. اما دکتر مهراد با ایجاد توازن منطقی بین نظر و عمل با وجود اینکه وظایف پژوهشی و آموزشی خود را به نحو احسن انجام داده و در این عرصه کتاب های فراوانی را به رشته تحریر در آورده و دانشجویان زیادی را آموزش داده است، اما با این وجود، از ابعاد تاثیرگذاری اجتماعی خود و اعتلای رشته در سپهر اجتماع نیز غافل نمانده است. از این منظر باید دکتر مهراد را در زمره اثرگذارترین اساتید تاریخ دانشگاه های ایران قلمداد کرد. همه کسانی که از رشته های مختلف، دکتر مهراد را می شناسند هنگامی که به صورت اتفاقی اسم ایشان را می شنوند به سطح بالای تاثیرگذاری او اذعان می کنند. من همیشه از نگاه کاربردی، راهگشا و مدبرانه آقای دکتر مهراد لذت می برم.
پرده اول
آشنایی من با آقای دکتر مهراد به سال ۱۳۸۰ زمانی که من دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس و ایشان استاد پروازی آن دانشگاه بودند (البته به گفته جناب آقای دکتر علی شکویی مدیر گروه وقت، کلی وقت صرف کرده بودند تا آقای دکتر مهراد را متقاعد کنند که به گروه کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه تربیت مدرس کمک کنند) بر می گردد. یکی از درس هایی که ایشان تدریس می کردند، درس نمایه سازی بود. کلاس ایشان از چندین منظر ممتاز بود، نخستین ویژگی، نظم و ترتیب کلاس بود، با وجود اینکه ایشان از شیراز تشریف می آوردند و اغلب جلساتی در خارج از دانشگاه داشتند، اما همیشه سر وقت در کلاس حاضر می شدند و کارها را با برنامه انجام می دادند. دومین ویژگی، دیسیپلین توام با احترام ایشان در کلاس بودکه همیشه من را تحت تاثیر قرار داده است. سومین ویژگی که از نظر من بسیار حائز اهمیت زیادی است، افق دید متعالی استاد و استفاده از منابع روزآمد در تدریس بود. فراموش نمی کنم که نمونه هایی از متون روزآمد به زبان انگلیسی را کپی گرفته و برای نشان دادن نمونه های مختلف از روش های نمایه سازی سرکلاس می آوردند. چهارمین ویژگی کلاس ایشان ایجاد انگیزه در دانشجویان بود، هر جلسه که سر کلاس تشریف می آوردند، بروشورهایی جذاب از مرکز منطقه ای که آن روزها با عنوان کتابخانه منطقه ای علوم و تکنولوژی شیراز (SRLST) شناخته می شد و بعدا در مرحله به مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری تغییر نام داد و هسته اولیه پایگاه استنادی علوم جهان اسلام نیز در همان مرکز شکل گرفت، سرکلاس می آوردند و اخباری از پیشرفت های انجام شده را به سمع دانشجویان می رساندند و از دانشجویان برای بازدید از آنجا دعوت می کردند.
شوق و حرارت موجود در بیان آقای دکتر مهراد هنگامی که از پیگیری ها و پیشبرد امور صحبت می کردند، به خوبی روح امیدواری را در جان دانشجوها می دمید و آنها را برای دستیابی به قله های پیشرفت مصمم تر می کرد. ارتباط ایشان با مسولان رده بالای دست اندرکار در سطح وزارتخانه و بالاتر از یک سو نشان از جایگاه والا و توانمندی های ایشان بود، از سوی دیگر، بستری برای معرفی رشته و توانمندی های دانش آموختگان به ارکان مختلف تصمیم ساز و تصمیم گیر بودکه تا الان هم تاثیرات خود را گذاشته و تا سالیان دراز ثمردهی خواهد کرد. با وجود تمام مشغله ها، ارتباطات و پرستیژ اجتماعی و شخصیتی، آقای دکتر مهراد یک جنتلمن واقعی بود. او با همه با محبت و احترام رفتار می کرد. البته در بیان نقطه نظر خود به ندرت خود سانسوری می کرد و بر اصول خود همیشه پایبند بود.
پرده دوم
همکاری من با آقای دکتر مهراد در کمیته برنامه ریزی علم اطلاعات و دانش شناسی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری که آن زمان با عنوان کمیته برنامه ریزی کتابداری و اطلاع رسانی فعالیت می کرد، تداوم یافت. در سال ۱۳۸۶ که من یک سال قبل تر دکتری خود را از دانشگاه فردوسی مشهد اخذ کرده بودم و آقای دکتر مهراد با پیگیری های فراوان کمیته برنامه ریزی را فعال سازی کرده بود و از من هم به عنوان یک عضو دعوت کرده بود. آن زمان من یک استادیار تازه کار بودم که در کمیته در کنار بزرگانی همچون دکتر مهراد، دکتر حری و سایرین قرار می گرفتم. اعتماد آقای دکتر مهراد به جوانترها و میدان دادن به آنها از جمله ویژگی هایی است که ماها نیز باید آن را ادامه دهیم. با وجود محدودیت های وزارت علوم، آقای دکتر مهراد اولا اعضای کمیته را از همه شهرستان ها و از بین همه رتبه های علمی (استادیار تا استاد) و از همه دانشگاه ها از جمله دانشگاه آزاد انتخاب کرد.

آنچه هنگام شروع کارکمیته در طبقه چهاردهم وزارت علوم، تحقیقات و فناوری روی میز کمیته قرار داشت، سرفصل هایی قدیمی مربوط به بیش از ۱۵ سال بدون بازنگری بود که تفاوت گرایش ها با یکدیگر قابل تمییز نبود. به عنوان نمونه درکارشناسی ارشد، سه گرایش وجود داشت که یکی از آنها اطلاع رسانی بود. به عبارت دیگر، معلوم نبود که آیا اطلاع رسانی وظایف گرایش های دیگر هم هست یا خیر؟ در دوره کارشناسی بیشتر دروس از ادبیات، جامعه شناسی، روان شناسی و رشته های دیگر بود که عمدتا با عنوان آشنایی گنجانده شده بود و به نظر می رسید که این رشته هویتی ندارد. بازنگری این دوره ها نیازمند عزم جدی و مدیریتی قوی بود که در طول کمتر از هفت سال آقای دکتر مهراد با همکاری اعضای کمیته و ایجاد ارتباط با گروه های آموزشی بستر بازنگری سرفصل های همه مقاطع را فراهم کرد و یک رشته را تبدیل به چهار رشته، و هشت گرایش در مقطع کارشناسی ارشد و دو گرایش در مقطع دکتری کرد. هرچند در فرایند بازنگری اعضای کمیته و مشارکت برخی گروه ها کارساز بود، اما تصویب آنها در شورای گروه ها و نهایتاً، شورای عالی برنامه ریزی داستان دیگری بود که تنها آقای دکتر مهراد از عهده آن بر می آمدند. چندین بار به صورت اتفاقی یا به عنوان جانشین آقای دکتر مهراد در این جلسات شرکت کردم و از عمق جان و دل آگاه شدم که ایشان چه زحمتی برای قانع کردن اعضای این جلسات از رشته های مختلف متحمل می شوند و واقعا اگر نبود، کاریزمای ایشان، تصویب همه دوره های بازنگری شده و ایجادی امکان پذیر نبود.
مهم ترین ویژگی آقای دکتر مهراد در عرصه اجرا را من قاطعیت توام با تدبیر ایشان می دانم. ایشان که سن و سال بیشتری از من داشت، همیشه با جدیت پیگیر کارهای سپرده شده به افراد مختلف می شدند و برخی مواقع ما ساعت ها پشت تلفن با هم در باره کارهای انجام شده و در حال انجام صحبت می کردیم. از هر امکانی برای پیگیری کارها استفاده می کردند. همین روحیه پیگیر بود که باعث شد ایشان راهبری بازنگری تمام و کمال دوره های رشته و تکامل آنها را به انجام رساندند، تغییر عنوان رشته و ابلاغ آن را به ثمر نشاندند و همین ویژگی بود که موجب شد، ایشان از یک استیشن شیشه ای در ساختمان کتابخانه مرکز دانشگاه شیراز، مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری و پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) را به وجود آوردند.
یادم نمی رود زمان هایی که از سفرهای نشست وزاری علوم یا آموزش کشورهای اسلامی در جده، کویت، باکو و غیره بر می گشتند، چگونه از کارشکنی های انجام شده توسط برخی کشورها در شکل گیری پایگاه استنادی و تدبیر راه حل برای تداوم آن صحبت می کردند یا چگونه در کمیسیون های مختلف مجلس شورای اسلامی حضور پیدا می کردند تا بودجه تکمیل ساختمان آن را بگیرند. در عین حال، درگیر بازنگری دروس، راهنمایی دانشجویان و حتی حل اختلافات درون حرفه ای در گروه های آموزشی و شرکت در جلسات مرتبط با رشته، دانشگاه و وزارتخانه بودند. فعالیت در پستوهای فرایند اداری برای این همه طرح، اقدام و پیگیری نیازمند عزم و اراده ای جدی بود که تنها از دکتر مهراد ساخته بود. اینکه بتوانی در وانفسای تاخیر و خطرات پروازهای داخلی گاهاً، هفته ای دو یا بیشتر پرواز از شیراز به تهران و بالعکس داشته باشی و همه اینها را به خاطر تعلق خاطر حرفه ای خود انجام بدهی نیازمند عشق و علاقه و پشتکاری است که دکتر مهراد از آن بهره مند بود و بهره می بُرد.
پرده سوم
من همچنان خودم را دانشجوی سال ۱۳۸۰ دکتر مهراد می دانم که این بار در کلاس حرفه ای گری و انسانی او نشسته ام. او اکنون از دانشگاه شیراز بازنشسته شده و از مشاغل رسمی خود در سطوح مختلف کناره گیری کرده است اما همچنان قلبش برای رشته و حرفه خود می تپد. از راه دور بر اخبار و رخدادهای رشته یادداشت می گذارد و کسانی را که نیازمند راهنمایی و مساعدت حرفه ای هستند، یاری می نماید. برای من، آقای دکتر مهراد الگویی از حرفه ای گری صادقانه است. نحوه پذیرفتن مسولیت ها، نحوه کنار گذاشتن آنها و نحوه تعامل با افکار و آرای متفاوت و نحوه انتخاب گزینه ها در موقعیت های مختلف هرکدام کلاس درسی است که آموزه های مفیدی را می توان به یادگار گرفت. نحوه تعامل ایشان با خانواده، دوستان، زیردستان، همکاران، دست اندرکاران و جامعه تاثیر زیادی بر من گذاشته است و با وجود دوره کوتاه شاگردی و همکاری، فکر می کنم، جزو کسانی هستم که بیشترین تعامل را با جناب آقای دکتر مهراد داشته ام. فکر می کنم زمان زیادی طول خواهد کشید تا دکتر مهراد دیگری در حرفه ظهور پیدا کند دکتر مهراد کنشگر مرزی در رشته علم اطلاعات و دانش شناسی است که تاثیر ایده ها، اقدامات و یادگارهای او در سطح استانی، ملی و منطقه ای همچنان پایدار خواهد بود.

فراخوان ارسال مطلب

فرهیختگان عزیز علم اطلاعات و دانش‌شناسی همانطور که می‌دانید ستون یادواره بزرگان چند سالی است که فعالیت خود را آغاز کرده است و هدفش شناخت اساتید، بزرگان و حرفه‌مندان تاثیر گذار در رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی است. از تک تک علاقمندان تقاضامندیم در صورت امکان در مورد بزرگان این رشته و حرفه‌مندان دست به قلم شوند و مطالبی را به رشته تحریر درآورند تا جوانان و آیندگان بیشتر در مورد تاثیرگذاران این رشته علمی اطلاعات کسب کنند. علاقمندان می‌توانند آثار خود را از طریق ایمیلStnote1@gmail.com یا آی دی تلگرام @Stnote1 برای ما ارسال دارند.

  1. محمد حسن زاده

    البته نوشتن در خصوص دکتر مهراد بسیار سخت است امیدوارم که مورد توجه خوانندگان قرار گرفته باشد

  2. مریم مقدمی

    سلام و احترام خدمت اقای دکتر حسن زاده بزرگوار

    بسیار عالی بود

    ممنون از زحمات بزرگانی چون دکتر مهراد و شما که به اعتلای رشته کمک کردید
    راهتان پر فروز

  3. سعید اسدی

    درود بر دکتر حسن زاده عزیز که وجهه استادی دکتر مهراد را به خوبی تحلیل کرده اند. در واقع دکتر مهراد یک نماد کامل از مفهوم یک فرد آکادمیک در سطح استادی است که علاوه بر داشتن کوله باری از تجربه علمی، نقش ارتباطی و اجتماعی خود را در قالب یک راهبر در رشته خود به خوبی ادا کرده است. به همین جهت است که شهرت ایشان بسیار فراتر از رشته علم اطلاعات است.

  4. عبدالحسین فرج پهلو

    سپاس از آقای دکتر حسن زاده که انصافا حق مطلب را در مورد جناب دکتر مهراد به خوبی ادا کردند. بی شک دکتر مهراد یکی از تأثیر گذارترین چهره ها در حوزه علمی کشور به ویژه در حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی هستند.

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است -
آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد -

کد امنیتی *

مجله خبری یادداشت‌های دانشجویی |